İyi Tarım Uygulamaları
İYİ TARIM UYGULAMALARI ( gap : Good Agricultural Practices )TANIM ve GENEL BİLGİLERİyi Tarım Uygulamalarını (Good Agricultural Practices), Çevre, insan ve hayvan sağlığına zarar vermeyen, doğal kaynakları koruyarak tarımda izlenebilirlik, sürdürülebilirlik ve gıda güvenliğinin sağlanması amacıyla yapılan, bir tarımsal üretim biçimi olarak tanımlayabiliriz.Dünyada yakın geçmişte yaşanmış ve toplum sağlığını tehdit eden ,gıda maddelerinin güvenliğine ilişkin sorunlar(Deli dana hastalığı,yumurtalarda rastlanan dioksin , armutlarda rastlanan klormekuadin vs),ülkeleri , üretimle ilgili bir takım yeni önlemler alma yoluna itmiştir.Bu önlemler belirlenirken,Tüketicilerin artan gıda ihtiyaçlarını karşılamak ve üreticilerin yaşam seviyelerini yükseltmek amacıyla,birim alandan elde edilen üretimi arttırmaya dayalı tarımsal politikaların yerine,çevreye zarar vermeden, güvenli gıda üretimini sürdürülebilir bir şekilde sağlayan, tarımsal politikaların yer almasına özen gösterilmiştir.Buradan hareketle,Dünya ve özellikle Avrupa Birliği ülkeleri, kendi toplumlarının sağlıklı Tarımsal ürünler tüketimini temin etmek amacıyla, hem kendi ülkelerinde yetiştirilen hem de dışarıdan ithal edilen tarımsal ürünlere, birtakım standartlar getirmişler ve kendilerine ürün veren tüm üretici ve tedarikçilerden bu esaslara uymalarını istemişlerdir. İnsanların aldıkları gıdaların insana yaraşır şekilde sağlıklı olması gerekir.Bu nedenle gıda temin eden kuruluşlar için,temin edip sattıkları gıdanın sağlıklı olması ’’bir rekabet unsuru değildir , rekabet etmek içinde bir araç değildir’’ kararını alan Avrupa Parekendecileri Ürün Çalışma Grubu (EUREP) ile Üreticiler,danışmanlık hizmeti veren kuruluşlar ve kontrol organizasyonları ,bir araya gelip, insan sağlığına faydalı gıdaların standartlarını belirleme çalışmaları yapmışlardır. Bunun sonucunda da EurepGAP Protokolünü hazırlamışlardır. EurepGAP Protokolü, bugün belli başlı süper ve Hipermarket zincirleri tarafından kabul edilmekte ve istenmekte olup,yakın gelecekte özellikle,AB ülkelerine ihraç edilecek tüm bahçe ve hayvansal ürünlerde, uyulması gerekli bir protokol haline gelmesi düşünülmektedir. EurepGAP 3 Temel Dökümandan oluşmaktadır. · Genel Düzenlemeler(Genel Yönetmelik)· Kontrol Noktaları ve Uygunluk Kriterleri· Kontrol Listesi Genel Düzenlemeler:EurepGAP sertifikasının alınması için, izlenmesi gereken yöntem ve prosedürleri açıklayan dökümandır.Sertifika almak isteyen üeticiler ve sertifika kuruluşları için klavuz niteliği taşır. Kontrol Noktaları ve Uygunluk KriterleriBu dökümanda Eurepgaptarafından belirlenen yaş meyve&sebze üretimindeki kontrol noktaları ve bu noktalarda uyumu sağlayacak şartlar verilmiştir.Bu Şartlar:1. İzlenebilirlik2. Kayıt tutma ve iç denetleme3. Alan Yönetimi4. Çeşitler ve Anaçlar5. Toprak ve Substrat Yönetimi6. Gübreleme7. Sulama8. Bitki Koruma9. Hasat10. Ürün İşleme(çiflik içi)11. Atık ve Kirlilik Yönetimi,Geri Dönüşüm12. İşçi Sağlığı, Güvenliği ve Refahı13. Çevre14. Şikayet Formu, Kontrol ListesiBütün Kontrol noktalarının yazılı olduğu, üreticilerin ve denetçilerin her bir kontrol noktasına uyumun kontrol edilerek, işaretlenmesini sağlayan bir listedir. A.EurepGAP PRENSİPLERİ1.Riski Önlemek2.Mevcut Teknolojiyi Kullanmak3.Ekolojik tarımın temel unsuru olan zararlılarla entegre mücadele ve entegre ürün yetiştiriciliğini kullanarak HACCP ile entegrasyon prensiplerine dayalıdır. Entegre Mücadele(EM)Tarımsal Üretimde zararlı türlerin popülasyon dinamikleri ve çevre ile ilişkilerini dikkate alarak,uygun olan bütün mücadele metodlarını ve tekniklerini uyumlu bir şekilde kullanarak, bunların popülasyonlarını ekonomik zarar seviyesinin altında tutan bir mücadele sistemi uygulamalarıdır. Entegre Ürün Yönetimi(EÜY) Uzun Dönemde sürdürülebilirlik şartlarını kapsayan, yerel toprak,iklim ve ekonomik koşullar gibi çevresel şartlarla uyumlu ürün karlılığını içeren tam bir tarım stretejileri sistemi uygulamalarıdır. HACCP(Tehlike Analizi ve Kritik Kontrol Noktası)Üretimden tüketime kadar risk oluşturabilecek her noktanın kritik kontrol noktası olarak belirlenip, sorunların bu noktalarda giderilmesi esasına dayalı, gıda güvenilirliğini sağlamaya yönelik bir uygulamadır. HACCPGıdada doğrudan kalite artırımına değil, ürün güvenliğini sağlayarak dolaylı olarak kalite artırımına yönelik bir uygulama olup,ürünün güvenilirliği açısından tehlikeli olabilecek tüm noktaları kritik kontrol noktası olarak tarif eder ve kontrollerini burada yoğunlaştırır.HACCP sorunların giderilmesine yönelik bir sistemdir. B.EurepGAP STANDARTLARI Protokolde yer alan ve sertifikalı üretimde bulunan üreticinin uymak zorunda olduğu minumum standartlar dır. C.EurepGAP SERTİFİKASIÜlkemizde Tarım ve Köy işleri Bakanlığı Tarafından Yetkilendirilmiş kuruluşlar,iyi tarım kriterlerine göre üretilen ürünleri kontrol etmeye ve sertifkalandırmaya yetkilidirler.Tarımsal faaliyetlerin İTU kriterlerine uygun olarak yapılıp yapılmadığının belirlenmesi, düzenli kayıtların tutulması,sonuçların rapor edilmesi,gerek görülmesi halinde ürünün niteliğinin laboratuar analizleri ile test edilmesi olarak tarif edilebilecek kontrol çalışmaları sonucunda, üretilen ürünlerin sertifikalandırılması yapılmaktadır.EurepGAP Protokolüne göre başvuru yapabilecek üreticiler 3 grupta toplanabilir.1.BİREYSEL SERTİFİKASYON· Bireysel üretici EurepGAP sertifikası için müracaat eder.· Yılda en az bir defa olmak ve üreticinin sorumluluğunda yapılmak üzere,Üretici harici denetim esnasında incelenmek üzere,EurepGAP Kontrol listesine uygun olarak dahili iç denetimler yapılmalıdır.· Kayıtlı üretim alanları ve ilgili işleme alanları yılda bir kez haberli olarak,Yetkilendirilmiş kuruluşlar tarafından denetlenir.· Yetkilendirilmiş kuruluşlar,kayıt altına aldığı tüm sertifikalı üreticiler arasında,minumum %10 habersiz denetim yapar.· Harici Denetim raporları, EN 45011 /ISO Klavuz 65 Şartlarına istinaden hazırlanır. 2.GRUP SERTİFİKASYONU· Birden fazla üretici, Üretici çatısı altında toplanarak, EurepGAP sertifikası için müracaat ederler.· Her sertifikalı üretici,beyan ettiği ürün işleme alanlarında, harici denetim esnasında incelenmek üzere,EurepGAP Kontrol listesine uygun olarak dahili iç denetimler yapmalıdır.· Gruplar kendi iç prosedürleri ve kontrolleri ile, EurepGAP’ e kayıtlı üyelerinin %100’ünün, protokole uygun üretim gerçekleştirmesini sağlamakla yükümlüdürler.· Gruplar yasal bir kurum olmalıdır.Gruba giriş ve çıkış gereklilik kayıtları tutulmalı, yaptırımları ve anlaşmaları belirten yazılı bir kontrat bulunmalıdır.· Grupların tüm sorumlulukları ve yetkileri barındıran bir yönetim temsilcisi olmalıdır.· Kayıt durumlarının da belirtildiği,tüm üyelere ait güncel bir liste tutulmalıdır. Yukarda belirtilen organizasyon tiplerine göre,EurepGAP Kontrol ve Sertifikalama sürecinde farklılıklar olabilir.Ancak her durumda,kontrol ve sertifikalandırma süreci, kayıt, kontrol ve sertifika işlemleri, EurepGAP sertifikasının verilmesi aşamalarından oluşmaktadır. 3.EŞDEĞERLİLİK(BENCHMARKİNG) EurepGAP e benzer veya denk standartları olan, ulusal kurum ve kuruluşlarca verilen sertifikaların EurepGAP sertifikasıymış gibi işlem görmesini sağlamak üzere yapılmaktadır. D.EurepGAP Kontrol Noktaları ve Uygunluk Kriterleri EurepGAP Kontrol Noktaları ve Uygunluk Kriterleri,üreticinin uymak zorunda olduğu standartları ve spesifik detayları verir. EurepGAP Kriterleri;1.Majör Must (Mutlak Zorunlu),2.Minör Must (Zorunlu)3.Tavsiyelerden oluşmaktadır. · Mutlak Zorunlu kategorisindeki konulara %100 uyum gereklidir. · Zorunlu kategorisindeki konulara %95 uyum gereklidir.Kalan %5 hesaplanarak bulunur. DÜNYADA İYİ TARIM UYGULAMALARI Uluslararası Tarım ve Gıda Ürünleri ticareti, Dünya Ticaret Örgütü Antlaşmasının alt anlaşmaları olan, Tarım Antlaşması ile Sağlık ve Bitki Sağlığı Antlaşmasıyla belirlenmiştir.Sağlık ve Bitki Sağlığı antlaşmasıyla Türkiye’ninde aralarında bulunduğu DTÖ’ye üye ülkeler, gıda güvenliği hakkındaki yerel önlemlerini,uluslararası standartlara ve ilkelere göre almak zorundadırlar.Bu zorunluluk,İyi Tarım Uygulamaları(Good Agricultural Practices-GAP),Kritik Kontrol Noktalarında Tehlike Analizi(Hazard Analysis at Critical Control Point-HACCP) ve İyi Üretim Uygulamaları (Good Manufacturing Practice-GMP)gibi uygulamaların gerekçesini teşkil etmiştir.Ayrıca İyi Tarım Uygulamaları,zararlılarla entegre mücadele ve entegre ürün yönetiminin, ’’tarım ürünlerinin ticari olarak üretimi için birleştirilerek uygulanması’’ konusunu da amaçlayarak, sürdürülebilir bir tarımsal üretim için de mutlak gerekli uygulamalar olarak belirtilmiştir. Bu gelişmeler çerçevesinde,1990’lı yılların sonlarında ABD Tarım Bakanlığı (USDA) Gıda ve İlaç Dairesi (FDA)tarafından, taze olarak tüketilen yaş meyve ve sebzelerde gıda güvenliğinin sağlanması amacıyla İyi Tarım Uygulamaları(İTU)(Good Agricuktural Practices-GAP) başlatılmış,yine aynı dönemlerde Dünya Gıda Teşkilatı (FAO) da İTU’nın prensipleri üzerinde çalışmalar başlatmıştır.2002 yılında Birleşmiş Milletler tarafından düzenlenen Dünya Sürdürülebilir Kalkınma Zirvesinde, Tarım ve Kırsal Kalkınmanın sürdürülebilir bir şekilde devam ettirilmesinde, İyi Tarım Uygulamalarının önemi vurgulanmıştır. Bununla Birlikte 1997 yılında AB Ülkelerindeki Yaş meyve –sebze sektöründe yer alan,pazara hakim büyük parekendeci kuruluşlar ’’Avrupa Parekendecileri Ürün Çalışma Grubu(EUREP)’’adı altında bir araya gelmişlerdir.Oluşturulan bu çalışma grubu 1999 yılında hazırladıkları EurepGAP Protokolü ile,önce yaş meyve-sebze de İyi Tarım Uygulamaları’nın(Good Agricuktural Practices-GAP)esaslarını belirlemişlerdir. EurepGAP ile belirlenen iyi tarım uygulamalarına ilişkin esaslar, EUREP’e üye parekendeci kuruluşlara ürün veren, tüm üretici ve tedarikçilerden talep edilmeye başlanmıştır. Ayrıca,AB ‘nde Avrupa Tarımsal Rehberlik ve Garanti fonu Desteklerini düzenleyen1257/1999 sayılı Konsey Tüzüğünde Yatırım Desteklerinin;Ekonomik yaşanabilirliği gösterebilen çevre, hijyen ve hayvan refahına ilişkin asgari standartlara uyan ve çifçilerin yeterli mesleki yetenek ve beceriye sahip olduğu tarımsal işletmelere yapılacağı belirtilmiştir.29.09.2003 TARİHLİ 1782/2003 sayılı konsey yönetmeliğinin genel hükümlerini düzenleyen I.Bölüm 5. maddesi ise,İyi Tarım ve Çevre koşullarını belirtmektedir.Bununla birlikte,DTÖ kurallarının Dünya ülkelerinin tarım politikalarında yaptığı önemli değişimlerin bir sonucu ile,kırmızı kutu içerisinde yer alan;dünya ticaretini bozan ve fiyatları düşüren,üretimle doğrudan bağlantılı yapılan desteklemelere kısıtlamalar getirilmektedir.Ancak aynı DTÖ kararları içerisinde, tüketiciden yapılan transferleri içermeyen,kamu destekli programlar çerçevesinde yapılan yayım,çevre koruyucu tedbirler-desteklemeler olarak tanımlanabilecek ve incelendiğinde iyi tarım uygulamaları olarak nitelendirilebilecek faaliyetlerin yeşil kutu içerisinde yer aldığı görülmektedir.Uluslar arası alanda yaşanan bu gelişmeler, iyi tarım uygulamalarının artmasında önemli bir etken olarak yer almaktadır. TÜRKİYEDE İYİ TARIM UYGULAMALARI Dünya Tarımsal Üretiminde meydana gelen bu gelişmeler,Yıllık yaş meyve-sebze üretimi 43 milyon ton ve ihracatı 1.6 milyon tonu bulan ülkemizin de, dünyadaki bu gelişmelere uyum sağlamasını zorunlu hale getirmiştir.. Bu nedenle,-çevreye duyarlı,-insan ve hayvan sağlığına zarar vermeyen,-Doğal kaynakları korumayı hedefleyen-Tarımda izlenebilirlik ve gıda güvenliğini sağlayan-Bunun sonucunda sosyal olarak yaşanabilir,-ekonomik açıdan karlı ve sürdürülebilir bir tarımsal üretim amacıyla,ülkemizde de iyi tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması büyük önem taşımaktadır. Ülkemizde sağlanacak olan ‘‘İyi Tarım Uygulamaları’’ndaki olumlu gelişmeler sayesinde,meyve ve sebze üretimi ve ihracatımız ivme kazanacak, iç ve dış pazara güvenli ürün sunma imkanımız doğacaktır.Böylelikle dış ticaretin yanı sıra,ülkemiz insanlarınında sağlıklı ve güvenilir ürün tüketmeleri sağlanacaktır.Aksi takdirde,İyi Tarım Uygulamalarındaki gecikme, gerek AB ve gerekse Dünya tarım piyasaları karşısında,ciddi bir rekabet sorunu yaşatarak, Ülkemiz üretim ve ihracatını sıkıntıya sokacaktır. Ülkemizde İyi Tarım Uygulamalarına İlişkin Yönetmelik 08.09.2004 tarihinde 25577 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.Bu Yönetmeliğin(İTU) Amacı;· Çevre,insan ve hayvan sağlığına zarar vermeyen bir tarımsal üretimin yapılması· Doğal kaynakların korunması· Tarımda izlenebilirlik ve sürdüreülebilirlik· Gıda Güvenliğinin sağlanmasıdır. Yönetmeliğe göre,Bakanlık tarafından yetkilendirilecek,EN 45011 veya ISO/IECGuide 65’e göre,Türk ve Yabancı Akredite kurumlarından akredite,Gerçek veya tüzel kişilerden oluşan Kuruluşlar(Kontrol Kuruluşu/Sertifikasyon Kurulu/Kontrol ve Sertifikasyon Kuruluşu),üretilen ürünü kontrol etmekte ve sertifikalandırmaktadırlar. İYİ TARIM UYGULAMALARININ FAYDALARI 1.Üreticilere faydaları§ Pazarlara daha rahat ve daha iyi bir geçiş sağlar.§ Parekendeciler ile daha net anlaşma yapılmasını sağlar.§ Rekabet gücünü arttırır ve rekabeti daha adil hale getirir.§ Ürün kalitesinde artış sağlar.§ Uzun dönemde üretim masraflarını düşürür. 2.Tüketicilere Faydaları§ Gıda güvenliği ve insan sağlığı ile ilgili riskleri azaltır.§ Oluşturduğu izlenebilirlik sistemi ile gıdaların orijinleri ile ilgili, daha iyi ve net bilgi sağlar.§ Gıda üretiminde tüketici güvenini arttırır.§ Tüketicilerin kalite,çeşitlilik ve gıda güvenliği ile ilgili talepleri,başarı ile karşılanır. 3.Parekendecilere Faydaları§ Gıda Güvenliği ve kalitesine güvenebilirler.§ Yetiştiriciler ile daha net antlaşma yapmalarına olanak sağlar.§ Tüketicilerin sağlık ve güvenlikleriyle ilgili taşımış oldukları risklerini azaltırlar..§ Tüketicigüvenini kazanırlar.Bu ise müşterilerinin satın alma davranışlarında pozitif bir değişme yaratabilir. 4.Tarıma Faydaları§ Tüketici sağlığı, gıda güvenliği ve çevre ile ilgili riskler azalır.§ Tarım işçilerinin sağlık riski azalır.§ Profesyonel tarımsal uygulamaların yapılmasına ve daha iyi kazanca olanak verir.§ Karmaşık ve çok sayıdaki tarımsal yasal düzenlemelere, daha rahat uyum sağlanmasını sağlar.§ Mevcut pek çok tarımsal kalite standartlarının harmonizasyonu sağlar. 5.Çevreye Faydaları§ Sürdürülebilir ve çevreye karşı sorumluluk alan bir üretim şekli olduğundan,doğal hayatın ve biyolojik çeşitliliğin korunmasını sağlar.§ Tarımın çevreye karşı olan negatif etkisini azaltır.§ Korumacı bir yönetim planının uygulanması§ Toprak haritası çıkartılması§ Toprak işlemenin mekanik olarak yapılması§ Erozyon tedbirleri alınması§ Toprak fumigasyonundan kaçınılması(gerektiğinde) Kaynak:T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı yayınları.
Erk Mühendislik ve Danışmanlık Ltd. Şti. Yalı Caddesi 1675 Sokak. No: 181 Şıvga Apt. Kat: 3 Karşıyaka İzmir