ISO 14001 bir ürün standartı değil sistem standartıdır.İşletmelerin çevreye verdikleri veya verebilecekleri zararların sistematik şekilde azaltılması ve mümkün ise ortadan kaldırılması için geliştirilen yönetim sistemine ‘’Çevre Yönetim Sistemi ‘’ denir.Çevre performansının izlenmesi ve sürekli iyileştirilmesi temeline dayanır.
EKOLOJİK VE ÇEVRE KORUMADÜZENLEMELERİ
2.8.1. ECO-LABEL
Eco-label ürünleri üzerine konan ve ürünün kompozisyonuna ilaveten çevre üzerindeki tüm etkilerini
de belirten bir logodur. Avrupa birliği bu logoyu uygulama şeması olarak 29 Haziran1993 te tanıtmıştır.
Eco-label logosunu koyma mecburiyeti yoktur. Bu logo ekolojik çevreye saygılı olduğumuzun bir
ifadesidir.
2.8.1.1. ECO-LABEL uygulamasının amacı:
1. Tüm yaşam döngüsü boyunca, çevreye olan etkileri aza indirilmiş ürünlerin tasarım, üretim,
pazarlama ve kullanımı teşvik etmek.
2. Tüketiciyi, kullandıkları ürünün çevresel etkileri konusunda bilinçlendirmek.
Bu uygulama yiyecek, içecek maddeleri ve ilaçlar için gerekli değildir.
2.8.1.2. ECO Yönetim Sistemleri:
ISO14000: ISO 9000' in başarısı üzerine kurulmuştur. Ekolojik organizasyon ve ürün
değerlendirme sistemidir.
EMAS: Ekolojik çevre yönetim ve kontrolü.
2.8.1.3. TS-EN-ISO 14000 Çevre Yönetim Sistemleri
ISO 14000, dört ana gruptan oluşur; Yeryüzü, hava, su ve gürültü. Tüm ürünlerin üretilmesi,
dağıtılması, kullanılması ve çöpe atılması sırasında çevre üzerinde dört ana gruba kısa ve uzun vadede
belirli etkileri vardır.
Çevre Yönetim Sistemi Standartları Şunlardır:
1. TS-EN-ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi - Özellikler ve Kullanım Kılavuzu
2. TS-EN-ISO14004 Çevre Yönetimi - Çevre yönetim prensipleri kılavuzu sistemler ve destekleyici
teknikler
3. TS-EN-14010 Çevre Yönetimi - Çevre denetim Kılavuzu - Çevre ile ilgili denetimin genel prensipleri
4. TS-EN-ISO 14011 Çevre Yönetimi - Çevre denetim kılavuzu - Denetim Usulü - Kısım 1 - Çevre yönetim
sistemlerinin denetimi
5. TS-EN-ISO 14012 Çevre Yönetimi - Çevre denetçilerinin haiz olması gereken özellikler
6. TS-EN-ISO 14020 Çevre Yönetimi - Çevre ile ilgili etkilenmenin temel prensipleri
7. TS-EN-ISO 14021 Çevre Yönetimi - Çevre ile ilgili etiketleme - Öz beyan çevreyle ilgili iddialar -
Terimler tarifler
8. TS-EN-ISO 14040 Çevre Yönetimi - Hayat boyu değerlendirme yönetimi - Hayat boyu değerlendirme -
Genel prensipler ve uygulamalar
9. TS-EN-ISO 14060 Çevre Yönetimi - Mamullerin çevre veçhelerinin mamul standartlarına dahil
edilmesi ile ilgili kılavuz
TS-EN-ISO 14000 Standartlarının Serisi ; TS-EN-ISO 9000 standartlarının uzantısı olarak geliştirilmiştir.
TS-EN-ISO 14000,
TS-EN-ISO TS-EN-ISO 9000`in sağlık ve çevre ile ilgili standartlarının yanı sıra, daha birçok standart
içerir. Toplam 60 adet olan
Çevre Yönetim Standartlarının 14001 - 14004 ÇYS`yi. 14010-12 denetleme, 14031 performans
değerlendirmesi, 14041 - 14044 ürüne ilişkin konular, içermektedir. TS-EN-ISO 14000 çevre yönetim
standartları ailesi, hem işletmeler hem de ürünler için çevre faaliyetlerini analiz etme, etiketleme,
denetleme ve yönetme sistem ve araçlarını içeriyor, yani organizasyonlar tarafından çevresel yönetime
yardımcı olacak bir sistem geliştirme ve uygulamada kullanılacak genel bir yaklaşımı ele alıyor.
TS-EN-ISO 14000 Çevre Yönetim Sistemi Standartlarını kimler uygulayabilir?
Endüstri kuruluşu kamu hizmeti veren kurum, müşavirlik firması, halka ait kuruluş veya ürün ve hizmet
tedarik eden her kuruluş TS-EN-ISO 14000 ÇYS Standartlarını uygulayabilir.
Çevre yönetimi, ekonomik, sosyal, fiziki plan ve programların tümünün bir arada ele alınması ve şartlara
göre uygulamasıdır. Bu konudaki bilgiler detaylı olarak şekil ve grafiklerde verilmiştir.
"EKONOMİK KARARLA, EKOLOJİK KARARLARLA BİRLİKTE DÜŞÜNÜLMELİDİR."
(ISO 14000)
ISO 14000 Çevre Yönetim Sistemlerinin Elemanları
ISO 14000 standartları kapsamına giren konular iki kısımda toplanabilir
(Şekil 1):
ISO 14OOO
ÇEVRE YÖNETİM
STANDARTLARI
Çevre yönetim
Sistemi
Ürün Standardında
Çevresel Esaslar
Çevre Denetimi Çevre ile İlgili
Etiketleme
Çevresel
Performansla İlgili
Değerlendirme
Hayat Boyu
Değerlendirme
Organizasyonun
Ürün değerlendirme
değerlendirilmesi
Şekil 1. ISO 14000 Standartlarının Gruplandırması
· İşletmenin yönetimi ve değerlendirme sistemleri,
· Ürün değerlendirmesine ait sistemler.
Teknolojik gereksinimlerin standardın bir parçası olmamasından dolayı ISO 14001 her türden
işletmeye uygulanabilir. Eğitim, iletişim ve dokümantasyon, sistemin temel kompenentleri oluşturmakta
olup, diğer tüm sistem elemanları üzerinde etkilidirler.
"Hayat Boyu Değerlendirme", "Çevre ile İlgili Etiketleme","Çevre ile İlgili Performans" ve "Ürün
Standartlarına Ait Çevre İle İlgili Esaslar" diğer ilgili konulardandır. Bir "Çevre Yönetim Sistemi",
yönetim sisteminin bütününde işletme ve ilgili yapılanma, planlar, faaliyetler, sorumluluklar, uygulamalar,
prosedürler, prosesler ve çevre politikasını geliştirmek, gerçekleştirmek, başarıya ulaştırmak, gözden
geçirmek ve korumak için gerekli kaynakları içeren parçasıdır. Çevre yönetim sistemi piramidi Şekil2' de
görülmektedir.
Şekil 2. Çevre Yönetim Sistemi Piramidi
Şekil 3. Çevre Yönetim Sisteminin Beş Teme
ISO 14001 standartlarının beş temel elemanı mevcuttur. (şekil 3). Bunlardan "çevre politikası".
Belirli bir kuruluşun ; çevreye yönelik konulardaki genel icraatı ile ilgili maksat ve prensiplerini beyan ve
faaliyetlerinin çevreyle ilgili veçheleri için amaç ve hedefler tayinine esas teşkil eden açıklayıcı bir
belgedir. Her işletmenin yönetimi, kendi "çevre politikasını" tanımlamalı ve dökümante etmelidir.
İşletmeler çevre kalitesinin muhafazası ve geliştirilmesine, üretimlerinin ve hizmetlerinin insan sağlığına
zararlı olmayacak şekilde kontrol edilmesine yönelik etkili bir çevre yönetimi sistemini oluşturmalı ve
uygulamaya koymalıdır.
Bir "Çevre Politikası"
•
İşletmenin faaliyetleri, ürünleri, hizmetleri ve bunların çevresel etkileri ile ilgilidir.
•
İşletmenin bir kademesine duyurulmuş ve anlaşılmış olmalıdır ve uygulanmalıdır.
•
Kamuya açıklanmış olmalıdır.
•
İşletmenin çevresel performansının sürekli iyileşeceği konusunda kararlılık göstermelidir.
•
Çevre ile ilgili amaçları tespit etmiş ve yayımlanmış olmalıdır.
•
Söz konusu çevre yönetim sisteminin, kuruluşun hangi faaliyetlerini kapsadığını belirtmelidir.
•
Çevre ile ilgili amaçların kamuya nasıl duyurulacağını ve isteyenlerin ilgili belgeleri nasıl elde
edebileceklerini belirtmelidir.
"Çevreye Yönelik Stratejik Plan", bir kuruluşun uzun vadede erişmek istediği amaç ve hedeflerin
ayrıntılarını veren plandır. Her işletme, çevre amaç ve hedeflerine ulaşabilmek için program veya
çizelgeleri, kaynak ve sorumlulukları da içine alan bir stratejik çevre planı hazırlamalıdır. Bu planın
hazırlanmasında:
•
Her işletme işletmelerin çevresel etkilerini tanımlayacak bir prosedür oluşturmalıdır,
•
Hukuki ve diğer gereksinimlerinin tanımladığı bir prosedür oluşturmalıdır.
•
İşletme içerisindeki her ilgili fonksiyon ve seviyede dökümante edilmiş çevresel amaçlar ve
hedefler oluşturmalı bunları korumalıdır.
•
hedeflere ve amaçlara ulaşmada bir çevre programı oluşturulmalı ve korunmalıdır.
"Çevre Etkisi" bir kuruluşun faaliyet ürün ve hizmetleri sonucu ortaya çıkan, çevredeki olumlu veya
olumsuz herhangi bir değişiklik olarak tanımlanmaktadır. Kayıt altına alınması gereken "etkiler" aşağıda
verilmiştir:
1.
Havaya yapılan emisyonlar
2.
Su deşarjı
3.
Zararlı ve zararsız katı atıklar
4.
Kaynakların kullanımı
5.
Estetik özellik taşıyan etkiler
Şekil 4. Çevre yönetim sistemlerinin kuruluş amacı
İşletme, politikası, amaçları ve hedefleri ile aynı çizgide olan, önemli çevresel esaslar ile ilgili işletmeleri
ve faaliyetleri tanımlamalıdır. Kontrol ve Düzeltici Faaliyet, bir çevre yönetim sistemi içindeki gerekli
elemanlardandır. (Şekil 4) Her işletme kontrol ve ölçümler yoluyla belirlenmiş çevresel amaçları ve
hedefleri karşılaya bilmedeki başarısını değerlendirebilmektedir. Bir kontrol ne ölçme programı
elemanları için aşağıdaki örnekler verile bilir:
· Atık su deşarjı
· Atık üretimi
· Yağmur sularının deşarjı
· Havaya yapılan emisyonlar
· Arıtma verimliliği
· Geri-kazanım faaliyetleri
· Planlanmamış deşarjlar
· Enerji kullanımı
· Kimyasal madde kullanımı
· Su kullanımı
ISO 14001'in en son elemanı "Çevre yönetim sisteminin gözden geçirilmesi" dir. Çevre yönetim
sisteminin gözden geçirilmesi;
· Çevre amaçlarının, hedeflerinin, icraat ve başarı durumunun değerlendirilmesini
· Çevre yönetimi sistem politikasının uygunluk ve yeterliliğinin devamını içermelidir
Bir işletmede Çevre Yönetim Sisteminin kurulması için gerekli adımlar şunlardır:
1. Üst yönetimin kararlılığının sağlanması
2. Bu konudaki çalışmaları yürütecek yetkili kişinin belirlenmesi
3. Gerekli bütçenin ve çalışma planının hazırlanması
4. Proje ekibinin oluşturulması
5. Kuruluş çalışanlarının projeye katılımının sağlanması
6. Mevcut sistemin gözden geçirilmesi
7. Proje planında gerekli değişikliklerin yapılması
8. Prosedürlerin ve dokümanların hazırlanması
9. Değişim planının hazırlanması
10. Personelin eğitimden geçirilmesi
11. Çevre yönetim sisteminin performansının değerlendirilmesi
Her işletme, çevre kalitesinin muhafazası ve geliştirilmesine, üretim ve hizmetlerinin insan sağlığına
zararlı olmayacak şekilde kontrol edilmesine yönelik "etkili bir çevre yönetim sistemi" oluşturulmalıdır
ve uygulamaya koymalıdır. ISO 14000 standardizasyonu çerçevesinde etkin bir çevre yönetim sistemine
sahip olmanın işletmeye sağlayacağı yararlardan bazıları aşağıdaki gibi özetlenebilir:
· Çevrenin korunması
· Rekabette eşitlik
· Yönetmelikler ile uyum içinde çalışıldığının belgelenmesi
· Etkili yönetim sistemlerinin kurulması
· Maliyetlerde azalma
· İş kazalarında ve yaralanmalarda azalma
· Toplumsal ilişkilerin iyileştirilmesi
· Üst yönetimin iyileştirilmesi
Ülkemizde çevre kirlenmesini önlemek amacı ile TSE ve çevre bakanlığı tarafından TS-ISO 14000
serisi çevre yönetim standartları hazırlanmış ve 1995 yılında yayınlanmıştır.
2.8.4.1 Green Buss
Avrupa birliği firmaları, ürünlerine yeşil öpücük logosu veya yeşil nokta işaretlemesi koymaktadır. "Şu
bir gerçek ki bun yeşil noktalar kargaşa çıkarmaktadır. Yeşil nokta veya yeşil öpücük logosunu taşıyan
ürün, çevreye saygılı olduğunu ifade etmektedir"
Gelecekte Avrupa Birliğin' de bu logolarla ilgili standartlar gelişecektir.
Green buss konuları
· Eco tasarım
· Da tabase
· Eco-labels
· Eca üretim
· CD-ROM
Green Buss' in yardım diski çevre uzmanlarınca hazırlanmıştır. Bu konuda CBI kurumu ücretsiz veya
çok az ücretle hizmet vermektedir. CBI çevre ile ilgili en az 20 ürün grubunu incelemiştir. CBI Green Buss
veri tabanını geliştirmiştir. (1996 yılı itibarı ile)
Sonuç:
Avrupa Birliğinin çevre politikasının anahtar prensipleri aşağıdaki gibi özetlenebilir
1. Kirleten ödemelidir
2. Çevrede yapılan tahribat onarılmalıdır
3.
Koruyucu aktif önlemler alınmalıdır.
4.
Doğal kaynakların, ekolojik denge üzerindeki olumsuz etkileri önlenmelidir
5.
Üye ülkelerin çevre politikaları gelişmekte olan ülkeler üzerindeki etkileri göz önüne alınmalıdır
6.
Çevre korumaya ilişkin uygulamalar Avrupa birliğinin diğer uygulamalarının bir parçası
olmalıdır






ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi


Erk Mühendislik ve Danışmanlık Ltd. Şti. 106 Sokak No:1 Mersinli / İzmir